Różnowzroczność (anizometropia) u dziecka – przyczyny, objawy i leczenie

Co to jest różnowzroczność?

Różnowzroczność, nazywana również anizometropią, oznacza występowanie różnicy w wadzie refrakcji pomiędzy oczami. Jedno oko może nie mieć istotnej wady refrakcji, podczas gdy drugie jest krótkowzroczne, nadwzroczne lub astygmatyczne. Możliwa jest również sytuacja, w której oba oczy mają ten sam rodzaj wady refrakcji, ale o różnym nasileniu.

Problem często pozostaje niezauważony przez długi czas. Dziecko korzysta przede wszystkim z oka zapewniającego wyraźniejszy obraz, dlatego może nie zgłaszać żadnych dolegliwości. Nieleczona anizometropia może zaburzać rozwój widzenia obuocznego i stereoskopowego oraz zwiększać ryzyko niedowidzenia jednego oka.

Jak anizometropia wpływa na widzenie?

W prawidłowych warunkach obrazy powstające w obu oczach mają podobną ostrość i wielkość, co umożliwia prawidłowe widzenie obuoczne i stereoskopowe. Dzięki temu mózg może połączyć je w jeden spójny obraz przestrzenny.

W przypadku anizometropii jedno oko przekazuje obraz wyraźniejszy, a drugie bardziej zamazany. Jeżeli taka sytuacja utrzymuje się przez dłuższy czas w okresie rozwoju wzroku, mózg może stopniowo zacząć preferować lepiej widzące oko i ograniczać wykorzystanie informacji pochodzących z oka słabszego.

W literaturze medycznej anizometropię często określa się jako różnicę mocy refrakcyjnej pomiędzy oczami. Znaczenie kliniczne tej różnicy zależy jednak nie tylko od liczby dioptrii, lecz także od rodzaju wady, wieku dziecka, jakości widzenia obuocznego oraz uzyskiwanej ostrości wzroku.

Rodzaje anizometropii

Anizometropię można klasyfikować na kilka sposobów.

Ze względu na rodzaj wady wzroku:

• Anizometropia krótkowzroczna – różnica dotyczy krótkowzroczności.
• Anizometropia nadwzroczna – różnica dotyczy nadwzroczności.
• Anizometropia astygmatyczna – różnica dotyczy astygmatyzmu.
• Anizometropia mieszana (antymetropia) – jedno oko jest krótkowzroczne, a drugie nadwzroczne.

Ze względu na konfigurację wad:

• Anizometropia prosta – jedno oko nie ma istotnej wady refrakcji, drugie wymaga korekcji.
• Anizometropia złożona – oba oczy mają ten sam typ wady, ale o różnym nasileniu.
• Anizometropia mieszana – w każdym oku występuje inny rodzaj wady refrakcji.

Jakie są przyczyny różnowzroczności u dziecka?

Anizometropia może być związana między innymi z:

• różnicą długości gałek ocznych,
• różnicą krzywizny rogówki,
• różnicą mocy optycznej soczewek,
• astygmatyzmem występującym w różnym stopniu w obu oczach,
• wadami wrodzonymi,
• chorobami lub urazami wpływającymi na rozwój jednego oka.

U części dzieci przyczyna nie jest możliwa do jednoznacznego ustalenia. Dlatego regularne badania wzroku są ważne nawet wtedy, gdy dziecko nie zgłasza żadnych problemów.

Różnowzroczność u dziecka – objawy

Wiele dzieci nie zdaje sobie sprawy, że jednym okiem widzi gorzej. Lepsze oko może przez długi czas kompensować problem.

Możliwe objawy obejmują:

• mrużenie lub zasłanianie jednego oka,
• ustawianie głowy w nietypowej pozycji,
• przybliżanie książek, ekranu lub zabawek do twarzy,
• trudności z oceną odległości,
• trudności z chwytaniem piłki lub wykonywaniem czynności wymagających precyzji,
• trudności z oceną odległości, które mogą skutkować potykaniem się lub niezgrabnością ruchową,
• niechęć do czytania, rysowania lub układania puzzli,
• bóle głowy i zmęczenie wzroku,
• zezowanie,
• gorszą ostrość wzroku w jednym oku stwierdzaną podczas badania okulistycznego.

Objawy te nie są charakterystyczne wyłącznie dla anizometropii. Ich wystąpienie powinno skłonić do konsultacji okulistycznej.

Jak okulista rozpoznaje anizometropię?

Podstawą diagnostyki jest pełne badanie okulistyczne. Może ono obejmować:

• ocenę ostrości wzroku każdego oka oddzielnie,
• badanie ustawienia oraz ruchomości oczu,
• ocenę widzenia obuocznego,
• pomiar refrakcji,
• badanie refrakcji po zastosowaniu kropli czasowo wyłączających akomodację,
• ocenę przedniego i tylnego odcinka oka.

Badanie po kroplach jest szczególnie istotne u dzieci, ponieważ aktywna akomodacja może wpływać na wynik pomiaru wady wzroku.

Jak leczy się różnowzroczność?

Podstawą leczenia jest właściwie dobrana korekcja optyczna. W zależności od sytuacji lekarz może zalecić:

• okulary,
• soczewki kontaktowe,
• leczenie współistniejącego zeza,
• terapię niedowidzenia, jeżeli występuje.

U części dzieci sama korekcja optyczna prowadzi do poprawy ostrości wzroku słabszego oka. Konieczne są jednak regularne kontrole okulistyczne pozwalające ocenić efekty leczenia.

Terapia okluzyjna przy różnowzroczności

Jeżeli anizometropii towarzyszy niedowidzenie, lekarz może zalecić terapię okluzyjną. Okluzja polega na zasłanianiu lepiej widzącego oka, aby dziecko intensywniej korzystało z oka słabszego. Liczbę godzin noszenia plastra oraz czas terapii ustala lekarz okulista. Sposób prowadzenia terapii powinien być zawsze zgodny z zaleceniami specjalisty. Nie należy samodzielnie zwiększać ani zmniejszać zaleconego czasu.

Obok okularów, w części przypadków współistniejącego niedowidzenia konieczne jest pobudzenie słabszego oka do pracy poprzez okluzję. W terapii można wykorzystać hipoalergiczne plastry na oko dla dzieci, które dokładnie zasłaniają oko i ograniczają możliwość podglądania.

W przypadku klasycznej terapii okluzyjnej plaster nakleja się na skórę wokół oka, zgodnie z zaleceniem specjalisty. Terapia wymaga regularnych kontroli ostrości wzroku w obu oczach.

Powikłania nieleczonej różnowzroczności

Najważniejszym następstwem nieleczonej anizometropii u dziecka jest niedowidzenie (amblyopia). Długotrwałe przekazywanie niewyraźnego obrazu z jednego oka może doprowadzić do utrwalenia nieprawidłowego rozwoju połączeń odpowiedzialnych za widzenie. Przewlekle zamazany obraz z jednego oka może spowodować, że mózg nauczy się go ignorować. Anizometropia jest jedną z ważnych przyczyn niedowidzenia, a oczy dziecka mogą przy tym wyglądać zupełnie prawidłowo.

Konsekwencją mogą być:

• trwałe obniżenie ostrości wzroku jednego oka,
• zaburzenia widzenia przestrzennego,
• pogorszenie współpracy obu oczu,
• większe trudności w przypadku utraty sprawności lepiej widzącego oka w przyszłości.

Wczesne rozpoznanie i leczenie znacząco zwiększają szansę na prawidłowy rozwój wzroku. Brak wczesnej korekcji znacznej różnicy dioptrii może sprawić, że mózg zacznie tłumić obraz z gorzej widzącego oka, co prowadzi do rozwoju leniwego oka, czyli amblyopii u dziecka.

Podsumowanie

Różnowzroczność może rozwijać się bez wyraźnych objawów i często jest wykrywana dopiero podczas badania okulistycznego. Wczesne rozpoznanie oraz właściwie dobrana korekcja wzroku zmniejszają ryzyko rozwoju niedowidzenia i zaburzeń widzenia obuocznego.

Najważniejsze elementy postępowania to:

• badanie każdego oka oddzielnie,
• noszenie zaleconej korekcji wzroku,
• regularne kontrole okulistyczne,
• stosowanie okluzji wyłącznie według zaleceń specjalisty,
• obserwacja komfortu dziecka oraz reakcji na leczenie.

Źródła

1. Okulistyka Akademicka – Anizometropia – co to jest, jakie daje objawy i jak ją leczyć? - okulistykaakademicka.pl
2. American Association for Pediatric Ophthalmology and Strabismus (AAPOS) – Anisometropia - aapos.org
3. American Academy of Ophthalmology EyeWiki – Anisometropic Amblyopia - eyewiki.org
4. American Academy of Ophthalmology – Amblyopia Preferred Practice Pattern® - aao.org
5. Cleveland Clinic – Anisometropia: Types, Symptoms & Treatment - my.clevelandclinic.org